Geneza chińskiej dominacji w sektorze metali ziem rzadkich

Wstęp

Jak trafnie zauważył Mark Twain: „Historia się nie powtarza, ale często się rymuje”. Słowa te dobrze oddają charakter obecnych napięć między Stanami Zjednoczonymi a Chinami. W 1949 roku Waszyngton wraz z sojusznikami powołał Komitet Koordynacyjny ds. Wielostronnej Kontroli Eksportu (ang. Coordinating Committee for Multilateral Export Controls), którego zadaniem było ograniczenie dostępu państw bloku wschodniego do zachodnich technologii mogących wzmocnić ich potencjał militarny i gospodarczy. Rola komitetu wzrosła w okresie prezydentury Ronalda Reagana, gdy wprowadzono zakaz eksportu mikroprocesorów, komputerów oraz technologii wydobycia ropy do krajów Układu Warszawskiego. Dynamiczny rozwój technologiczny Zachodu w latach 70. i 80. stworzył strategiczną lukę, której Związek Radziecki nie był w stanie zasypać, co ostatecznie przyczyniło się do jego upadku[2].

Słusznie zauważyła Misha Glenny na łamach Financial Times, że podobną strategię stosują dziś Stany Zjednoczone wobec Chin. Trzy kolejne administracje amerykańskie konsekwentnie ograniczają eksport zaawansowanych mikrochipów i maszyn niezbędnych do ich produkcji. Jednak w przeciwieństwie do dawnego ZSRR, Chiny posiadają potężne narzędzie nacisku: kontrolę nad rynkiem metali ziem rzadkich i technologiami ich przetwarzania. Na początku października Pekin rozszerzył restrykcje na 12 z 17 pierwiastków z tej grupy, uzasadniając decyzję koniecznością „ochrony interesów bezpieczeństwa narodowego”[3].

Presja, jaką dziś wywierają Chiny na Zachód, przypomina, że choć nasze praktyki konsumpcyjne zmieniają się wraz z rozwojem technologii, odwieczne pytania o naturę zasobów naturalnych pozostają aktualne: Gdzie się znajdują? Kto kontroluje ich wydobycie i przetwarzanie? Czy grozi nam ich niedobór? Kto na tym zyskuje, a kto traci?

W dalszej części artykułu przeanalizujemy, jak Chiny zbudowały swoją dominującą pozycję w obszarze, który stał się fundamentem nowoczesnych technologii. Geopolityka i geoekonomia pierwiastków rzadkich to oczywiście zjawisko globalne, dotyczy takich zjawisk jak eksploatacja kobaltu w Demokratycznej Republice Konga, produkcja niobu w Brazylii czy wydobycie berylu w Stanach Zjednoczonych[4]. Niemniej jednak to właśnie wzrost znaczenia Chin jest jednym z kluczowych wydarzeń XXI wieku, kształtującym globalne łańcuchy dostaw, rynek metali krytycznych i nową mapę geopolityki surowcowej.

Globalna zależność od Chin w produkcji metali ziem rzadkich

Dominacja Chińskiej Republiki Ludowej w produkcji metali ziem rzadkich oraz gwałtowny wzrost ich znaczenia w nowoczesnych technologiach (od energii odnawialnej po systemy obronne) budzą coraz większe obawy o przyszłą dostępność tych surowców. Unia Europejska, Japonia i Stany Zjednoczone stoją dziś w obliczu ograniczonych dostaw i rosnących cen, co czyni z REE jeden z najważniejszych elementów globalnej rywalizacji gospodarczej.

Do grupy metali ziem rzadkich zalicza się 17 pierwiastków: dwa skandowce (skand i itr) oraz piętnaście lantanowców (lantan, cer, prazeodym, neodym, promet, samar, europ, gadolin, terb, dysproz, holm, erb, tul, iterb i lutet). Choć ich nazwa sugeruje wyjątkową rzadkość, w rzeczywistości wiele z nich, jak np. cer czy lantan, występuje w skorupie ziemskiej równie często jak miedź. Problemem nie jest więc ich ilość, lecz sposób pozyskania. Pierwiastki te występują w bardzo niskich stężeniach, a proces ich separacji i rafinacji jest skomplikowany, kosztowny i wysoce toksyczny dla środowiska.

To właśnie złożoność i kosztowność tego procesu sprawiają, że produkcja REE koncentruje się w nielicznych regionach świata. Skupienie wydobycia, separacji i rafinacji w jednym miejscu pozwala znacząco obniżyć koszty, co w warunkach globalnej konkurencji prowadzi do presji cenowej na producentów z innych krajów[5]. W efekcie powstaje strukturalna nierównowaga w globalnych łańcuchach dostaw. Nawet w samych Chinach produkcja REE jest silnie skoncentrowana, gdzie główne ośrodki przemysłowe znajdują się w prowincjach Fujian, Guangdong, Jiangxi, Syczuan oraz w Mongolii Wewnętrznej[6].

Aby jednak stworzyć potężny przemysł metali ziem rzadkich, nie wystarczy dostęp do złóż. Niezbędne są również zaawansowane technologie przetwarzania, odpowiednia infrastruktura oraz przychylne otoczenie regulacyjne (szczególnie w kwestiach ochrony środowiska).

Przez ostatnie dwie dekady Chiny odpowiadały za 80–95% światowej produkcji metali ziem rzadkich[7]. Nie zawsze jednak tak było. W latach 60. XX wieku około 60% globalnej produkcji znajdowało się w Stanach Zjednoczonych, co prawda zapotrzebowanie globalne było wtedy zdecydowanie mniejsze, więc cały sektor był szacowany na 20-25 tys. ton rocznieSytuacja zaczęła się zmieniać w latach 80., gdy Chiny dokonały znacznego postępu technologicznego w dziedzinie przetwarzania i rafinacji REE. Wprowadzono wówczas ulgi eksportowe i zezwolono na działalność licznych, słabo regulowanych producentów prywatnych. Polityka ta przyniosła szybkie efekty: Chiny prześcignęły USA i pod koniec lat 90. stały się światowym liderem produkcji metali ziem rzadkich.

Do 2012 roku chińskie przedsiębiorstwa odpowiadały już za ponad 90% wydobycia rud, koncentratów i tlenków REE, 100% produkcji metali oraz 89% stopów metali ziem rzadkich[10].

Metale ziem rzadkich odgrywają obecnie kluczową i najbardziej krytyczną rolę w produkcji zaawansowanych technologii oraz w sektorze obronnym. W trakcie pierwszego tygodnia czerwcowych starć między Iranem a Izraelem wystrzelono około 800 rakiet, z których każda zawierała od kilku do kilkunastu kilogramów metali ziem rzadkich. W ich skład wchodziły m.in. dysproz i terb; pierwiastki objęte obecnie chińskimi ograniczeniami eksportowymi. Ostrożne szacunki sugerują, że w ciągu siedmiu dni walk zużyto od 1,5 do nawet 16 ton tych cennych surowców[11].

Podobne uzależnienie od dostaw z Chin obserwuje się w toczącej się wojnie na Ukrainie. Skuteczność ukraińskich działań w zakresie wojny dronowej w dużej mierze zależy od komponentów elektronicznych i magnesów importowanych z Państwa Środka. Dla Kijowa kluczowe staje się więc nie tylko tempo dostaw uzbrojenia z Zachodu, lecz przede wszystkim utrzymanie ciągłości napływu zaawansowanych technologii z Chin[12].

Jak Chiny zdobyły monopol na metale ziem rzadkich?

Generalnie, szybki rozwój produkcji metali ziem rzadkich w Chinach miał trzy główne przyczyny:

1. inicjatywy polityczne i sprzyjające warunki krajowego rynku,
2. zmiany polityk w innych regionach produkcyjnych,
3. globalizację i liberalizację transgranicznego handlu oraz inwestycji[13].

W ciągu ostatnich czterech dekad Chiny konsekwentnie wykorzystywały swoje bogate złoża metali ziem rzadkich, by napędzać innowacje technologiczne i rozwój gospodarczy. Państwo stworzyło system szerokiego wsparcia dla branży: oferowało niskie ceny gruntów i energii, finansowało badania i rozwój w sektorze REE, wprowadzało łagodne regulacje środowiskowe i umożliwiało korzystanie z taniej siły roboczej. Dzięki temu chińscy producenci mogli utrzymywać wyjątkowo niskie koszty nominalne.

Jednocześnie w innych krajach producenci REE stawali wobec rosnących wymagań ekologicznych. Od lat 70. i 80. XX wieku w Stanach Zjednoczonych i innych państwach rozwiniętych nasiliły się ruchy na rzecz ochrony środowiska, co doprowadziło do zaostrzenia regulacji oraz wzrostu kosztów wydobycia. Wiele kopalń zostało zamkniętych, a przemysł zaczął szukać alternatywnych, tańszych źródeł surowców, coraz częściej w Chinach.

Równocześnie liberalizacja handlu światowego i otwarcie chińskiej gospodarki po reformach Denga Xiaopinga przyciągnęły globalne inwestycje. Firmy międzynarodowe mogły przenosić produkcję do Chin, korzystając z niższych kosztów i łatwiejszego dostępu do surowców. W 1990 roku Komunistyczna Partia Chin uznała jednak metale ziem rzadkich za surowiec strategiczny. Od tego momentu zagraniczni inwestorzy nie mogli samodzielnie prowadzić wydobycia ani w pełni kontrolować zakładów przetwórczych. Dopuszczalne stały się jedynie projekty typu joint venture z chińskimi partnerami.

Od lat 90. każdy projekt wydobywczy, niezależnie od skali, wymagał zatwierdzenia przez Krajową Komisję Rozwoju i Planowania (ang. State Development and Planning Commission) oraz Ministerstwo Handlu (ang. Ministry of Commerce)[14]. System joint venture stał się zatem mechanizmem, z którego korzystały obie strony: zagraniczne firmy; dzięki taniej produkcji, a chińskie przedsiębiorstwa; dzięki dostępowi do zagranicznego know-how i technologii przetwarzania.

Równolegle rząd intensywnie finansował badania naukowe i rozwój technologiczny. Już w połowie lat 80. w Chinach działało ponad 300 instytutów i ośrodków akademickich zajmujących się tematyką REE[15]. W efekcie Państwo Środka uzyskało dominację nie tylko w produkcji, ale i w technologii: dziś chińskie podmioty posiadają więcej patentów dotyczących metali ziem rzadkich niż łącznie reszta świata[16].

To z kolei przełożyło się na kluczową pozycję Chin w łańcuchach wartości niektórych zastosowań REE, zwłaszcza w produkcji magnesów neodymowo-żelazowo-borowych (NdFeB), niezbędnych w turbinach wiatrowych, smartfonach czy samochodach elektrycznych. Symbolicznym przykładem jest przejęcie w latach 90. amerykańskiej firmy Magnequench, należącej do koncernu General Motors, a następnie przeniesienie jej produkcji do Chin na początku XXI wieku[17].

Rosnące zapotrzebowanie wewnętrzne a globalna ekspansja Chin w sektorze REE

Aby w pełni zrozumieć rosnącą dominację Chin w produkcji metali ziem rzadkich, trzeba spojrzeć nie tylko na procesy zachodzące w samym Państwie Środka, lecz także na jego działania poza granicami kraju.

Na początku 2021 roku Chiny zaprezentowały projekt ustawy mającej na celu „wzmocnienie ochrony zasobów ziem rzadkich” oraz „zaostrzenie regulacji dla całego łańcucha przemysłowego”. Ustawa zakładała nowy system zatwierdzania projektów wydobywczych i przetwórczych oraz wprowadzenie dodatkowych mechanizmów kontroli handlu REE. W komentarzu do tego projektu państwowy dziennik China Daily podkreślił, że metale ziem rzadkich są dla Chin „cennym zasobem” o „niezastąpionym znaczeniu dla modernizacji tradycyjnych gałęzi przemysłu i rozwoju nowych”[18].

Dlaczego Pekin tak silnie koncentruje się na ochronie dostępu do zasobów? W miarę jak w Chinach rośnie zapotrzebowanie na metale ziem rzadkich, kraj ten zaczyna stopniowo zmieniać swoją rolę na światowym rynku, otóż z eksportera staje się importerem. To ciekawa zmiana, bo choć Chiny wciąż dominują w rafinacji, przetwarzaniu i wykorzystywaniu tych metali w nowoczesnych technologiach (czyli w tzw. segmencie downstream), ich przewaga w dostępie do samych surowców (upstream) zaczyna się kurczyć. To zasadniczo powoduje, że mimo utrzymywania dominacji technologicznej i produkcyjnej, dostęp do złóż może w przyszłości rodzić problemy. Już w 2012 roku Rada Państwowa w tzw. Białej Księdze sektora REE alarmowała, że w prowincji Jiangxi (głównym regionie wydobycia glin jonowymiennych, z których pozyskuje się m.in. dysproz) stosunek rezerw do produkcji spadł z 50 do zaledwie 15 lat[19]. Szacunki wskazują, że krajowy popyt na REE może wkrótce osiągnąć 190 tys. ton rocznie (dla porównania w 2017 roku wynosił 105 tys. ton) czyli około 50% globalnego zapotrzebowania na REE[20].

---

---

Tak gwałtowny wzrost zapotrzebowania, w połączeniu z coraz bardziej restrykcyjnymi przepisami środowiskowymi[21], skłania chińskie przedsiębiorstwa do poszukiwania alternatywnych źródeł surowców za granicą. Trend ten jest zgodny z zaleceniami Ministerstwa Przemysłu i Technologii Informacyjnych (Ministry of Industry and Information Technology), zawartymi w kolejnych planach pięcioletnich dla sektora REE[22]. Innymi słowy, Chiny mimo posiadania największych mocy produkcyjnych, coraz częściej muszą pozyskiwać surowce z zewnątrz.

Tam, gdzie brakuje krajowych zasobów, Państwo Środka inwestuje w zagraniczne projekty wydobywcze. Przykładem może być Demokratyczna Republika Konga, skąd pochodzi ponad 60% światowej rudy kobaltu[23]. Chińskie przedsiębiorstwa zainwestowały tam w kopalnie i zakłady przetwórcze, aby zapewnić sobie stabilny dostęp do surowca. Na efekty tej polityki nie musieliśmy długo czekać, dzisiaj Chiny odpowiadają dziś za około 60-90% globalnych zdolności rafinacji kobaltu[24].

Jednak ten model ekspansji nie ogranicza się do Afryki. Coraz częściej chińskie inwestycje w sektorze surowcowym pojawiają się także w Ameryce Południowej, Azji Południowo-Wschodniej czy nawet w Arktyce[25].

Chińska ekspansja surowcowa w praktyce: przypadek spółki Shenghe Resources

Aby lepiej zrozumieć, jak Chiny budują swoją potęgę w dziedzinie metali ziem rzadkich poza granicami kraju, warto przyjrzeć się działalności jednej z kluczowych firm tego sektora, Shenghe Resources.

Z siedzibą w Chengdu i notowana na giełdzie w Szanghaju, spółka w 2025 roku osiągnęła kapitalizację rynkową na poziomie około 6 miliardów dolarów[26]. Jej działalność obejmuje wszystkie etapy łańcucha dostaw REE: od wydobycia, przez przetwarzanie i produkcję metali oraz stopów, aż po dostawy gotowych komponentów dla przemysłu w Chinach i na całym świecie[27].

Największym udziałowcem Shenghe Resources (ponad 14%) jest Instytut Wielofunkcyjnego Wykorzystania Zasobów Mineralnych w Chengdu (ang. Chengdu Institute of Multipurpose Utilization of Mineral Resources IMUMR), instytut należący do chińskiego Ministerstwa Zasobów Naturalnych. Oznacza to, że firma ma charakter półpaństwowy, a jej działania wpisują się w szerszą strategię Pekinu dotyczącą kontroli nad strategicznymi surowcami[28].

Shenghe zdobyło międzynarodowy rozgłos na początku 2021 roku, kiedy podpisało porozumienie z australijską spółką RareX. W tym samym czasie ówczesny prezes, Hu Zesong, ogłosił strategię tzw. Trzech Wielkich Systemów (Three Majors Strategy), obejmującą[29]:

1. Wielki System Zasobów (布局一：资源布局) – budowę stabilnych, zdywersyfikowanych i globalnych źródeł surowców REE.
2. Wielki System Przemysłowy (布局二：产业布局) – integrację całego łańcucha dostaw i rozwój krajowych mocy przetwórczych.
3. Wielki System Międzynarodowy (布局三：国际布局) – tworzenie partnerstw z zagranicznymi firmami, ośrodków badawczo-rozwojowych oraz kanałów sprzedaży poza Chinami.

Jednak jeżeli prześledzimy historię firmy, przed tym głośnym wydarzeniem to zauważymy, że Shenghe rozpoczęło ekspansję międzynarodową jeszcze przed 2021 rokiem.

• W 2013 roku podpisało porozumienie z australijską firmą Arafura[30].
• W 2015 roku zawarło umowę z Tantalus Rare Earth na odbiór 30% produkcji (ok. 3 tys. ton) z projektu na Madagaskarze[31].
• W 2016 roku nabyło 12% udziałów w Greenland Minerals and Energy (GME), właścicielu kopalni Kvanefjeld na Grenlandii, jednym z największych na świecie złóż ciężkich pierwiastków ziem rzadkich i uranu[32].
• W 2017 roku chińska spółka stała się mniejszościowym udziałowcem konsorcjum MP Mine Operations, które przejęło od zbankrutowanego Molycorp kopalnię Mountain Pass w Kalifornii, jedno z historycznie znaczących amerykańskich źródeł REE[33].

Ekspansja przyspieszyła w kolejnych latach.

• W 2022 roku Shenghe nabyło 20% udziałów w australijskiej spółce Peak Rare Earths[34], a dwa lata później, w 2024 roku, przejęło połowę udziałów w jej projekcie Ngualla w Tanzanii[35].
• W 2023 roku firma kupiła 9,9% udziałów w australijskiej spółce Vital Metals, zobowiązując się do zakupu wszystkich jej zapasów metali ziem rzadkich z kopalni Nechalacho w Kanadzie[36]. W czerwcu 2024 roku kanadyjski rząd zablokował jednak transakcję, powołując się na względy bezpieczeństwa narodowego[37].

W 2024 roku nastąpiła także zmiana kierownictwa spółki, miejsce Hu Zesonga zajął Bing Xie, który w serii wywiadów zapowiedział koncentrację na rozwoju projektów upstream, czyli kontroli nad złożami i etapami wydobycia. Oznacza to, że w kolejnych latach możemy spodziewać się dalszego rozszerzania portfela aktywów górniczych spółki[38].

Reakcja Zachodu

W rezultacie umacniającego się monopolu Chin w REE, na Zachodzie rozpoczęto szeroko zakrojone działania mające na celu dywersyfikację źródeł dostaw i odbudowę krajowych zdolności produkcyjnych.

W Stanach Zjednoczonych już w 2019 roku Departament Handlu opublikował raport wskazujący na konieczność stworzenia „bezpiecznego łańcucha dostaw surowców krytycznych”. Wkrótce potem uruchomiono federalne programy wspierające wydobycie i przetwarzanie REE na terytorium USA[39].

Administracja Joe Bidena w ramach ustawy Inflation Reduction Act (IRA) oraz Defense Production Act rozszerzyła finansowanie dla firm zajmujących się przetwarzaniem i recyklingiem surowców krytycznych, zwłaszcza tych wykorzystywanych w bateriach i turbinach wiatrowych[40].

Podobne działania podejmowane są w Unii Europejskiej. W 2023 roku przyjęto Critical Raw Materials Act (CRMA), akt prawny, który wyznacza cele zwiększenia wydobycia, przetwarzania i recyklingu surowców strategicznych na terytorium UE oraz w państwach partnerskich. Celem jest, aby do 2030 roku co najmniej 10% zapotrzebowania na kluczowe surowce pochodziło z wydobycia w Unii, 40% z przetwarzania i 25% z recyklingu[41]. Jednocześnie Bruksela intensyfikuje współpracę z krajami bogatymi w tego typu zasoby, takimi jak Kanada, Australia, Chile czy Namibia, podpisując z nimi strategiczne porozumienia surowcowe[42].

W Japonii, kraju niemal całkowicie pozbawionym własnych złóż, temat surowców krytycznych od lat stanowi element bezpieczeństwa narodowego. Po kryzysie z 2010 roku, gdy Chiny czasowo wstrzymały eksport REE do Japonii, rząd w Tokio zainicjował programy dywersyfikacji dostaw i inwestycji w recykling[43]. Japońskie koncerny, takie jak Hitachi Metals czy Sojitz, zainwestowały w projekty wydobywcze w Wietnamie, Australii i Afryce, a państwowa agencja JOGMEC (Japan Oil, Gas and Metals National Corporation) wspiera projekty badawcze i geologiczne poza granicami kraju[44].

Mimo tych wysiłków, pełna niezależność od chińskiego łańcucha dostaw wciąż pozostaje mało realna w krótkiej perspektywie. Chiny kontrolują bowiem nie tylko wydobycie, ale również kluczowe etapy przetwarzania i rafinacji, w których inne państwa dopiero próbują odzyskać kompetencje utracone dekady temu.

Zakończenie

Chiny, dzięki połączeniu świadomej polityki państwa, sprzyjających uwarunkowań rynkowych oraz dalekowzrocznych inwestycji zagranicznych, zbudowały niemal pełną kontrolę nad światowym łańcuchem dostaw metali ziem rzadkich. Daje im to wyjątkową pozycję w negocjacjach z Zachodem i państwami, które postrzegają jako strategicznych rywali. Chiny pozostają liderem w zakresie przetwarzania większości z 54 surowców mineralnych uznawanych przez Amerykańską Służbę Geologiczną za kluczowe dla przemysłu USA, w tym również dla sektora obronnego[45]. Obecnie chińskie zakłady są w stanie rafinować niemal każdy z tych minerałów o około jedną trzecią taniej niż producenci z innych krajów[46].

Jednocześnie Państwo Środka staje w obliczu paradoksu własnego sukcesu. Rosnące zapotrzebowanie wewnętrzne, coraz surowsze regulacje środowiskowe oraz nasilające się napięcia geopolityczne sprawiają, że utrzymanie dotychczasowego modelu dominacji staje się coraz trudniejsze. Chiny z eksportera stopniowo przekształcają się w importera, a ich przedsiębiorstwa (takie jak Shenghe Resources) intensywnie poszukują nowych źródeł surowców w Afryce, Australii czy Arktyce, by zabezpieczyć własne potrzeby przemysłowe.

Tymczasem Zachód, po latach strategicznej bierności, dopiero zaczyna odzyskiwać świadomość znaczenia surowców krytycznych dla swojego bezpieczeństwa technologicznego i przemysłowego. Odbudowa kompetencji w zakresie wydobycia, przetwarzania i recyklingu metali ziem rzadkich to proces długotrwały, kosztowny i obarczony ryzykiem, ale niezbędny, jeśli świat ma uniknąć tej nowej formy zależności surowcowej.

Najnowsze decyzje Pekinu, dotyczące ograniczenia eksportu metali ziem rzadkich oraz produktów je zawierających, stanowią element szerszej rywalizacji technologicznej między Chinami a Stanami Zjednoczonymi. Oba mocarstwa postrzegają kontrolę nad strategicznymi technologiami, takimi jak sztuczna inteligencja, rakiety, komputery kwantowe, robotyka czy systemy bezzałogowe jako klucz do osiągnięcia przewagi gospodarczej i militarnej w nadchodzących dekadach.

W najtrudniejszej pozycji wydaje się być Unia Europejska. Znalazła się ona dziś w sytuacji podwójnej zależności, tzn. z jednej strony od amerykańskich usług cyfrowych, a z drugiej od chińskiego przemysłu zajmującego się przetwarzaniem surowców krytycznych. Taki układ czyni ją wyjątkowo wrażliwą na presję zewnętrzną. Nakłady inwestycyjne Unii Europejskiej w sektorze nowoczesnych technologii pozostają znikome w porównaniu z bilionami dolarów, jakie w tym samym czasie przeznaczają na rozwój tych branż Chiny i Stany Zjednoczone. Jeśli Bruksela nie zdoła w krótkim czasie zmobilizować państw członkowskich do skoordynowanego działania, Unia może trwale uzależnić się od jednego lub obu tych globalnych graczy[47].

---

[1] David Abraham The Elements of Power: Gadgets, Guns, and the Struggle for a Sustainable Future in the Rare Metal Age, Yale University Press, 2015.
[2] Misha Glenny Europe is the biggest loser in US-China rare earth wars Financial Times, 17.10.2025
[3] Ibidem
[4] John Seaman Rare Earths and China; A Review of Changing Criticality in the New Economy, IFRI, 2019, s. 6, tłumaczenie własne.
[5] Rajive Ganguli, Douglas Cook Rare earths: A review of the landscape https://www.cambridge.org/core/journals/mrs-energy-and-sustainability/article/rare-earths-a-review-of-the-landscape/4F699CE5A563C492E7E654FDA4D0D78E (dostęp: 18.10.2025r.) tłumaczenie własne.
[6] Pui-Kwan Tse China’s Rare-Earth Industry, U.S. Geological Survey Open-File Report, 2011, s. 2 tłumaczenie własne.
[7] John Seaman Rare Earths and China; A Review of Changing Criticality in the New Economy, IFRI, 2019, s. 3, tłumaczenie własne.
[8] Bradley S. Van Gosen, Philip L. Verplanck, Robert R. Seal II, Keith R. Long, Joseph Gambogi Critical Mineral Resources of the United States—Economic and Environmental Geology and Prospects for Future Supply U.S. Department of the Interior U.S. Geological Survey, 2017 s.4
[9] U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries, styczeń 2025 s. 145
[10] Carlos Aguiar De Medeiros, Nicholas M. Trebat Transforming natural resources into industrial advantage: the case of China’s rare earths industry, Revista de Economia Politica, 2017 37 (3), s. 512 tłumaczenie własne
[11] Misha Glenny Europe is the biggest loser in US-China rare earth wars Financial Times, 17.10.2025
[12] Ibidem
[13] Julie Michelle Klinger Rare earth elements: Development, sustainability and policy issues, The Extractive Industries and Society, nr. 5, 2018, s. 1 – 7 tłumaczenie własne.
[14] Pui-Kwan Tse China’s Rare-Earth Industry, U.S. Geological Survey Open-File Report, 2011, s. 2 tłumaczenie własne.
[15] Yujia He Re-control the market for strategic power: China’s reregulation of its rare earth industry, Georgia Institute of Technology, 2016, s. 175 tłumaczenie własne.
[16] Marc Humphries, Critical Minerals and U.S. Public Policy, Congressional Research Service, 2019, s.40 tłumaczenie własne.
[17] John Seaman, Rare Earths and Clean Energy: Analyzing China’s Upper Hand, IFRI, 2010 s. 22 – 23 tłumaczenie własne.
[18] Liu Zhihua, Liu Yukun China to step up protection of rare earth resources https://global.chinadaily.com.cn/a/202101/16/
WS60023d3aa31024ad0baa3039.html (dostęp: 18.10.2025) tłumaczenie własne.
[19] Situation and Policies of China’s Rare Earth Industry, Information Office of the State Council, Chińska Republika Ludowa, 2012. tłumaczenie własne.
[20] Lei Shen, Wu Na, Shuai Zhong Overview on China’s Rare Earth Industry Restructuring and Regulation Reforms, Journal of Resources and Ecology, 2017 s. 215 tłumaczenie własne
[21] We wrześniu 2020, Przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej – Xi Jinping, ogłosił, że Chiny planują dekarbonizację gospodarki w perspektywie do 2060 roku. Po więcej informacji patrz: https://www.bcg.com/publications/2020/how-china-can-achieve-carbon-neutrality-by-2060 tłumaczenie własne.
[22] Notice of the Ministry of Industry and Information Technology on Printing and Distributing the Rare Earth Industry Development Plan (2016-2020), Ministerstwo Przemysłu i Technologii Informacyjnych, Chińska Republika Ludowa, 2016. tłumaczenie własne.
[23]Nathan Schoonover  China in Africa: March 2025 https://www.cfr.org/article/china-africa-march-2025 (dostęp: 18.10.2025) tłumaczenie własne.
[24] Ibidem
[25] Christopher Hernandez-Roy, Henry Ziemer, Nathaniel Laske De-risking Critical Mineral Supply Chains: The Role of Latin America https://www.csis.org/analysis/de-risking-critical-mineral-supply-chains-role-latin-america (dostęp: 18.10.2025) tłumaczenie własne.
[26] Shenghe Resources Holding (SHA:600392) Statistics & Valuation Metrics https://stockanalysis.com/quote/sha/600392/statistics/
[27] Jack Lifton Lifton comments on the „significant signing” of Tantalus Rare Earths off-take agreement with Shenghe Resources https://investorintel.com/markets/technology-metals/technology-metals-intel/lifton-comments-significant-signing-tantalus-rare-earths-shenghe-resources-rare-earth-industry/ (dostęp: 18.10.2025) tłumaczenie własne.
[28] Yang Jiang Chinese Investments in Greenland. Origins, progress and actors, Danish Institute for International Studies, 2021 s. 25 tłumaczenie własne.
[29] 盛和资源控股股份有限公司《2021年度报告》s. 9(dostęp: 18.10.2025) tłumaczenie własne.
[30] Philip Whiterow Thor Mining’s gold assets energise the share price https://www.proactiveinvestors.com.au/companies/news/214114/thor-mining-s-gold-assets-energise-the-share-price-214114.html (dostęp: 18.10.2025) tłumaczenie własne.
[31] Jack Lifton Lifton comments on the „significant signing” of Tantalus Rare Earths off-take agreement with Shenghe Resources https://investorintel.com/markets/technology-metals/technology-metals-intel/lifton-comments-significant-signing-tantalus-rare-earths-shenghe-resources-rare-earth-industry/ (dostęp: 18.10.2025) tłumaczenie własne.
[32] Haydn Black Shenghe poised for 100% of Kvanefjeld offtake https://www.miningnews.net/energy-minerals-news/news/1344981/shenghe-poised-for-100-of-kvanefjeld-offtake (dostęp: 18.10.2025) tłumaczenie własne.
[33] Andrew Topf Mountain Pass sells for $20.5 million http://www.mining.com/mountain-pass-sells-20-5-million/ (dostęp: 19.10.2025) tłumaczenie własne.
[34] Shenghe Resources to acquire 20% stake in Peak Rare Earths https://www.nsenergybusiness.com/deals/shenghe-resources-acquires-stake-peak-rare-earths/ (dostęp: 19.10.2025) tłumaczenie własne.
[35] China’s Shenghe to acquire half of Peak Rare Earth’s Tanzania project https://www.reuters.com/markets/deals/chinas-shenghe-acquire-half-peak-rare-earths-tanzania-project-2024-07-24/ (dostęp: 19.10.2025) tłumaczenie własne.
[36] Once touted as solution to China in rare earth market, N.W.T. project now taking Chinese investment https://www.cbc.ca/news/canada/north/nechalacho-chinese-investment-1.7064072 (dostęp: 19.10.2025) tłumaczenie własne.
[37] Canada Blocks Chinese Rare Earths Deal in Trudeau-Led Crackdown https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-06-17/canada-blocks-chinese-rare-earths-deal-in-trudeau-led-crackdown (dostęp: 19.10.2025) tłumaczenie własne.
[38] 盛和资源：向资源控股型上市公司转型升级  https://finance.sina.com.cn/stock/wbstock/2025-04-23/doc-ineueert4321543.shtml (dostęp: 19.10.2025) tłumaczenie własne.
[39] A Federal Strategy to Ensure Secure and Reliable Supplies of Critical Minerals, U.S. Department of Commerce, 2019.
[40] President Biden Invokes the Defense Production Act to Secure American Production of Critical Materials in Large-Capacity Batteries https://www.congress.gov/crs-product/R47124 (dostęp 19.10.2025) tłumaczenie własne.
[41] Critical Raw Materials Act https://single-market-economy.ec.europa.eu/sectors/raw-materials/areas-specific-interest/critical-raw-materials/critical-raw-materials-act_en (dostęp 19.10.2025) tłumaczenie własne.
[42] Raw materials diplomacy https://single-market-economy.ec.europa.eu/sectors/raw-materials/areas-specific-interest/raw-materials-diplomacy_en (dostęp 19.10.2025) tłumaczenie własne.
[43] Ben Bowie Japan’s Responses to China’s Supply Chain Dominance https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/japans-responses-chinas-supply-chain-dominance (dostęp 19.10.2025) tłumaczenie własne.
[44] Securing Supply of Heavy Rare Earths to Japan with Additional Investment to Lynas https://www.jogmec.go.jp/english/news/release/news_10_00029.html (dostęp 19.10.2025) tłumaczenie własne.
[45] Misha Glenny Europe is the biggest loser in US-China rare earth wars Financial Times, 17.10.2025
[46] Ibidem
[47] Ibidem

---

---